https://ecs.ui.ac.ir/ مطالعات وقف و امور خیریه fa daily 1 Sat, 21 Mar 2026 00:00:00 +0330 Sat, 21 Mar 2026 00:00:00 +0330 https://ecs.ui.ac.ir/article_30229.html هدف این پژوهش طراحی مدل زیست­بوم دیجیتال توسعۀ مشارکت خیّرین ورزشی در ایران بود. پژوهش حاضر از نوع کاربردی است و با راهبرد کیفی و به روش تحلیل مضمون انجام شده است. جامعۀ آماری این پژوهش شامل خبرگان و صاحب‌نظران در حوزه‌های مدیریت ورزشی و خیریه بود. داده‌ها از طریق مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته با ۱۴ نفر از افراد جامعه به روش نمونه‌گیری هدفمند گردآوری شد. فرایند نمونه‌گیری و جمع‌آوری داده‌ها تا رسیدن به نقطۀ اشباع نظری ادامه یافت. یافته‌های پژوهش نشان داد مدل زیست­بوم دیجیتال خیّرین ورزشی از شش مضمون سازمان‌دهندۀ اصلی تشکیل شده است: سیاست‌گذاری و حمایت‌ها، ایجاد زیرساخت‌های فناورانه، بازاریابی و روایت‌سازی خیرخواهانه، شفافیت و اعتمادسازی دیجیتال، توسعۀ انگیزه‌ها و پیشران‌های خیّرین و ایجاد فرهنگ خیرورزی دیجیتال. این مضامین در سه لایۀ به‌هم‌پیوستۀ حکمرانی و حمایت نهادی، عملیاتی­فناورانه و انگیزشی­فرهنگی سازمان یافته‌اند که در تعامل پویا با یکدیگر، چارچوبی یکپارچه برای توسعۀ مشارکت خیّرین ورزشی ایجاد می‌کنند. مدل ارائه‌شده در این پژوهش می‌تواند به عنوان نقشۀ راهی برای سیاست‌گذاران، مدیران ورزشی و توسعه‌دهندگان پلتفرم‌های دیجیتال در راستای ایجاد، استقرار و تقویت زیست‌بوم دیجیتال خیّرین ورزشی استفاده شود. https://ecs.ui.ac.ir/article_30239.html  با توجه به اهمیت توسعة ورزش به‌ عنوان بستری برای ارتقای سلامت روان جوانان، پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش مشارکت خیّرین در توسعة ورزش و ارتقای سلامت روان جوانان انجام شد. این پژوهش به روش کیفی و بر اساس  نظریۀ داده­بنیاد رهیافت اشتراوس و کوربین (1998) انجام شد. با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند و نظری، با 22 نفر از ذی‌نفعان شامل خیّرین ورزشی، جوانان بهره‌بردار، مدیران ورزشی و متخصصان روانشناسی ورزشی مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافتۀ عمیق انجام شد. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA تحلیل شدند. مشارکت خیّرین در توسعۀ ورزش به عنوان مقولۀ محوری در تعامل با شرایط علّی (نیازهای سلامت روان، ظرفیت‌های خیّرین و غفلت نهادی)، راهبردهای (حمایت همه‌جانبه، شبکه‌سازی، برنامه‌ریزی مشارکتی، توانمندسازی ورزش‌محور و ترویج اجتماعی)، شرایط زمینه­ای (بستر فرهنگی-اجتماعی، زیرساخت ورزشی و سیاست‌های حمایتی)، شرایط مداخله‌گر (موانع اداری و محدودیت‌های مالی) و پیامدهای مطلوب (ارتقای سلامت روان، توسعۀ فردی-اجتماعی جوانان و توسعۀ ورزش) قرار دارد. این الگو که بر اساس 63 مفهوم و 17 کد فرعی استخراج شده است، روابط نظام‌مند مؤثر بر مشارکت خیّرین در توسعۀ ورزش و ارتقای سلامت روان جوانان را به ‌صورت یکپارچه تبیین می‌کند و می ­تواند به عنوان راهنمایی برای سیاست‌گذاران، خیّرین و مدیران ورزشی در طراحی برنامه‌های مؤثرتر به کار رود.  https://ecs.ui.ac.ir/article_30338.html در سال‌های اخیر، با گسترش نقش سازمان‌های مردم‌نهاد در برطرف‌کردن خلأهای اجتماعی، بررسی عوامل مؤثر بر کنش‌گری خیریه در کشورهای در حال توسعه، به ‌ویژه ایران، ضرورتی انکارناپذیر یافته است. از سوی دیگر، چگونگی تأثیر ساختارهای اقتصادی بر رفتارهای داوطلبانه هنوز در فضای علمی کشور به ‌صورت دقیق تبیین نشده است. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر آزادی اقتصادی بر کنش‌گری خیریه در ایران، با تأکید بر نقش میانجی سرمایۀ اجتماعی و مشارکت مدنی انجام شده است. جامعۀ آماری این پژوهش کشور ایران بوده و واحد تحلیل، مشاهدات فصلی شاخص‌های کلان اقتصادی، اجتماعی و نهادی کشور ایران است. داده‌ها در قالب یک‌ سری زمانی فصلی طی دورۀ ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳ گردآوری شده‌اند. تحلیل داده‌ها با استفاده از روش مدل‌سازی معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) و نرم‌افزار SmartPLS نسخۀ ۳ انجام شده است. متغیرهای اصلی شامل کنش‌گری خیریه (تعداد مؤسسه‌های فعال)، آزادی اقتصادی (شاخص ترکیبی بنیاد هریتیج و فریزر)، سرمایۀ اجتماعی (نرخ پرونده‌های قضایی سرانه) و مشارکت مدنی (تعداد رویدادهای برگزارشده توسط سازمان‌های مردم‌نهاد) بوده‌اند. منظور از مؤسسه‌های فعال، نهادهایی است که علاوه بر ثبت رسمی، دارای پروندۀ فعال و استمرار فعالیت در سامانه‌های وزارت کشور یا سازمان بهزیستی هستند. این شاخص نمایانگر «کنش‌گری نهادی» و ظرفیت بالفعل‌شدۀ جامعه برای انجام فعالیت‌های خیریه است و نه لزوماً اثربخشی نهایی فعالیت‌ها. همچنین، نرخ پرونده‌های قضایی سرانه نمایه‌ای معکوس از انسجام اجتماعی و اعتماد عمومی محسوب می‌شود؛ به این معنا که افزایش پرونده‌های قضایی به ‌عنوان نشانه‌ای از کاهش سرمایۀ اجتماعی و ضعف حل‌وفصل غیررسمی تعارضات تفسیر می‌شود. از این ‌رو، شاخص یادشده با وجود محدودیت‌های ساختاری، روشی قابل قبول برای سنجش وضعیت سرمایۀ اجتماعی در سطح کلان کشور ایران است و تغییرات نهادی مانند شورای حل اختلاف نیز بر اعتبار این شاخص اثرگذاری محدود دارند. نتایج نشان داد آزادی اقتصادی اثر مستقیم و مثبت 42/0 بر کنش‌گری خیریه دارد. همچنین، این متغیر از طریق دو مسیر غیرمستقیم نیز تأثیرگذار است: از مسیر سرمایۀ اجتماعی با اثر 109/0 و از مسیر مشارکت مدنی با اثر 155/0؛ که هر دو اثر در سطح ۹۵ درصد اطمینان معنادار هستند. در مجموع، اثر کل آزادی اقتصادی بر کنش‌گری خیریه برابر 684/0 برآورد شد. مشارکت مدنی نقش میانجی تقویتی ایفا کرده و سرمایۀ اجتماعی، از مسیر کاهش ناهنجاری‌های اجتماعی، نقش واسطه‌ای مهمی در این رابطه داشته است. به‌ طور کلی، نتایج پژوهش بیانگر آن است که آزادی اقتصادی نه فقط موجب ارتقای شاخص‌های اقتصادی می‌شود، بلکه با تقویت فضای مشارکت و اعتماد اجتماعی، بستری مناسب برای رشد کنش‌های مدنی و خیریه فراهم می‌آورد. این یافته‌ها بر ضرورت توجه سیاست‌گذاران به پیوند متقابل میان سیاست‌های اقتصادی و توسعۀ نهادهای اجتماعی تأکید دارد.